Eenzame dochter: ze wordt nooit gebeld, niemand appt haar

Gisteren had ik een uitgebreid telefoongesprek met een bezorgde vader. Zijn dochter voelde zich eenzaam. Niet opeens, maar al een hele tijd. Ze had een studierichting gekozen die toch niet de juiste bleek te zijn, had jaren doorgeploeterd en toch de studie niet afgerond en nu, twee jaar nadat ze aan het werk was gegaan, biechtte ze haar vader op dat ze ‘nooit eens werd gebeld, dat niemand haar appte’. Kortom, ze voelde zich eenzaam. 

Zoals zoveel ouders, artsen, psychologen, coaches, enfin, zoals zoveel mensen, had hij haar aangeraden een leuke hobby te zoeken zodat ze daar mensen zou leren kennen. Ze had er absoluut geen zin in. En wat hij nu nog voor haar kon doen.

Het is niet eenvoudig iemand aan het verstand te peuteren dat eenzaamheid iemands brein verprutst, zodanig dat vrienden maken er niet meer in zit.  Laat staan over de telefoon vertrouwen te geven dat een cursus van twee maanden, mits gegeven door iemand met verstand van zaken, wel kan helpen.

Toeval

Het toeval wilde dat er in de woonplaats van deze dochter net een cursus Creatief Leven zou starten, maar ja, dan moest ze er wel heen willen. Zolang Pa er zelf geen vertrouwen in heeft, zal dat wel niet lukken… Zuchtend legde ik de telefoon neer. En ik vroeg ten einde raad aan AI hoe ik er een blog over zou kunnen schrijven, dat mensen misschien wel de ogen kan openen…

Zo’n gesprek ga ik niet uit de weg. Maar ik weet ook wat er vaak aan de andere kant van de lijn komt: wie denkt u wel dat u bent? Waarom kan ze niet gewoon leuk met mensen omgaan en vrienden maken zoals ieder ander?

Dat is precies het probleem.

Het brein van zijn dochter werkt anders

Eenzaamheid is geen karaktertrek. Het is geen keuze. Het is het gevolg van gebeurtenissen waar iemand niet passend op kon reageren. Het levert wel een gedragsprobleem op. En na verloop van tijd is het geen gedragsprobleem meer dat je oplost met een hobbyclub. Langdurige eenzaamheid verandert het brein. Letterlijk. Op het moment dat je je eenzaam voelt, functioneert je brein al anders. Dat is geen metafoor, dat is biologie. De HPA-as, het stressresponssysteem van je lichaam, raakt chronisch geactiveerd. Cortisolwaarden stijgen. Het immuunsysteem raakt ontregeld. En naarmate de eenzaamheid langer aanhoudt, verandert de structuur van de hersenen.

Wat dat in de praktijk betekent: je wordt banger. Achterdochtiger. Cynischer. Je vertrouwt mensen minder snel. Je brein staat permanent in de overlevingsstand. Niet omdat je dat wil, maar omdat het zich heeft aangepast aan een situatie zonder voldoende veilige verbinding. Sociaal niet competent, zou een neurowetenschapper zeggen. Wat dat in gewone mensentaal betekent: je kunt niet meer gewoon plezier hebben van een ontmoeting. Je kunt geen nieuwe verbindingen aangaan. Niet omdat je niet wil. Maar omdat je brein het simpelweg niet meer kan.

Het is toch logisch dat onder die omstandigheden een hobbyclub niet de oplossing is?!

Waarom het standaardadvies niet werkt

Ik zie het keer op keer. Een welzijnsorganisatie organiseert een koffieochtend. Ze halen iemand over om te komen. Die persoon komt een paar keer… en verdwijnt weer.  Niet omdat het initiatief slecht was. Maar omdat de aanname fout is. De aanname dat iemand met een eenzaam brein kan profiteren van een gezellige activiteit. Dat kan niet. Het brein blokkeert het. Een negatieve bias saboteert elke positieve ervaring. Sociale kansen worden niet herkend. Omgaan met anderen voelt niet fijn, het voelt bedreigend. En wat denkt die persoon dan? Niet: dit initiatief werkt niet. Ze denkt: zie je wel. Ik kan het niet. Het ligt aan mij. Ik vind dat in- en intriest. 

Als het (weer) niet leuk is op die club, is dat voor een eenzaam brein een bevestiging van de eigen onbekwaamheid. Niet een neutrale ervaring. Dat is de tragiek van foute tips en adviezen: ze maken het erger.

Wat de vader van zijn eenzame dochter vroeg

Hij vroeg wat hij nu nog kon doen. Het eerlijke antwoord is: niet veel, als hij het alleen doet. Niet omdat zijn zorg niet telt, want die is goud waard. Maar omdat zijn dochter hulp nodig heeft die begint bij haar brein. Dat erkennen is stap één.

Het brein moet eerst een beetje herstellen. De overlevingsstand moet zakken. Pas dan kan iemand weer leren om verbinding te maken. Om vriendschappen op te bouwen. Om te vertrouwen. Dat herstel gaat niet vanzelf. Maar het gaat ook niet via een hobbyclub, een koffieochtend of een goed gesprek met een bezorgde vader. Het vraagt om een aanpak die begrijpt wat eenzaamheid doet met een brein. En die van daaruit werkt. Deskundig. Effectief. 

Een cursus van twee maanden, gegeven door iemand met verstand van zaken, kan helpen. Dat klinkt klein. Maar het is genoeg om het brein te laten ontspannen. Om iemand te laten leren hoe je eenzaamheid daadwerkelijk oplost niet omzeilt, niet verdooft, maar oplost.

Over de telefoon vertrouwen geven dat dat werkt, is moeilijk. Zeker als de ander al jaren bezig is met goedbedoeld advies dat niets heeft opgeleverd.

Wat ik elke dag zie

De dochter van die vader is geen uitzondering. Ze is representatief voor iets wat we als samenleving slecht begrijpen.

Tien jaar geleden voelde 38% van de Nederlanders zich te vaak eenzaam. Nu is dat 46%. De interventies die we inzetten: avondjes uit, maaltijden uitdelen, luisterboxen neerzetten, activiteiten organiseren zijn goedbedoeld. Ze helpen mensen die even afleiding nodig hebben. Maar ze missen de kern van het aanpakken van eenzaamheid. Wie werkelijk last heeft van eenzaamheid, is de minst waarschijnlijke gebruiker van die interventies. Omdat het brein ze blokkeert. Mensen hebben er echt geen zin in. 

De tragiek is dat de meeste mensen die willen helpen (artsen, psychologen, sociaal werkers, ouders) niet zijn opgeleid om met kennis van zaken met eenzaamheid om te gaan. En degenen die hulp nodig hebben, zijn door die eenzaamheid extra achterdochtig. Ook richting hulpverleners. Ook richting hun eigen vader. Die cirkel doorbreken begint met één ding: begrijpen wat eenzaamheid doet met een brein. Niet als abstract gegeven. Maar als vertrekpunt voor elke stap die daarna komt.

Pas dan heeft advies zin. Pas dan helpt een cursus. Pas dan kan een bezorgde vader iets voor zijn dochter betekenen. Kennis is niet genoeg. Maar het begint wel met kennis van eenzaamheid.