hersenen en eenzaamheid

Eenzaamheid wordt vaak verward met sociaal isolement of met alleen zijn.

Voor de duidelijkheid:

Eenzaamheid

Een fysiek signaal: een seintje van je lichaam, dat je waarschuwt voor het feit dat jouw verbinding met anderen niet is wat ie zou moeten zijn. Van eenzaamheid is aangetoond dat het eenzelfde hersenactiviteit oplevert als het ervaren van lichamelijke pijn. Eenzaamheid is een normaal onderdeel van het leven, iedereen weet wat het is en hoe het voelt, al omschrijft iedereen het misschien anders. Eenzaamheid hoeft geen probleem te zijn, hoewel het altijd een negatief gevoel is. Het levert, net als bijvoorbeeld honger en dorst, eenlichamelijke prikkel om tot actie te komen. Relaties aangaan of herstenne is de juiste oplossing. Eenzaamheid wordt een probleem als bij iemand de competenties of de omstandigheden ontbreken om het zelf op te lossen. Dan ontstaat chronische eenzaamheid, een zeer ongezonde situatie.

Sociaal isolement

Als iemand een (zeer) klein netwerk heeft, waardoor men in geval van nood geen beroep kan doen op naasten of bekenden, spreken we van sociaal isolement. Dit kan een situatie zijn die haast onmerkbaar door omstandigheden zo gegroeid is, of al dan niet bewust gekozen. Als iemand sociaal geisoleerd leeft, kan die persoon zich wel of niet ook eenzaam voelen. Uit onderzoek weten we dat er een correlatie is van 0.2 tussen deze twee. Dat wil zeggen dat er maar zo’n 20% overlap is. Anders gezegd, de kans dat iemand sociaal geisoleerd is en zich ook eenzaam voelt is maar 20%.

Wat een klein of adequaat netwerk is, daar is geen algemene overeenstemming over. Soms wordt onderzocht hoe het aantal betekenisvolle contacten is, in ander onderzoek wordt weer de nadruk gelegd op eenzaamheid, dus op hoe mensen zelf hun leven ervaren. Een zo’n opvatting is:

“Iemand is sociaal geïsoleerd is als er een onaanvaardbaar of ongewenst verschil bestaat tussen aan de ene kant de kwaliteit en de omvang van het sociale netwerk dat iemand heeft, en aan de andere kant de behoefte aan contacten die iemand heeft. Gevoelens van eenzaamheid en uitsluiting zijn een belangrijke indicator voor sociaal isolement.”

Alleen zijn

Alleen zijn bschrijft een situatie. Niets meer en niets minder. Ieder mens heeft behoefte zowel  ‘onder de mensen’ te zijn als zich terug te kunnen trekken. Die behoeften verschillen van mens tot mens en variëren in de tijd.

Alleen leven

Alleen leven is wel een risicofactor gebleken voor eenzaamheid: de kans dat een alleenstaande zich eenzaam voelt is groter dan van iemand die met een ander het leven deelt. Los nog van de ervaren eenzaamheid, weten we uit onderzoek dat alleen leven de gezondheid aantast. We hebben menselijke omgang blijkbaar meer nodig dan we ons bewust zijn. Zo kunnen we stellig kiezen voor een solo leven en veronderstellen dat we daar gelukkig van worden. De wetenschap spreekt dit tegen. Het is een van die keuzes die mensen maken die de gezondheid aantasten, vergelijkbaar met vet eten, drinken en ander gedrag dat vooral lekker en leuk lijkt, maar waar we op termijn de rekening voor gepresenteerd krijgen.