Eenzaamheid en AI vriendschap. Een rare combinatie. Hoe zit dat? AI-vriendschap is steeds meer gemeengoed. Al hebben veel volwassenen er nog niet van gehoord, de meeste jongeren hebben een app, of praten met hun Chatty: een LLM, een chatrobot die met behulp van kunstmatige intelligentie met je in gesprek gaat. De gevolgen zijn desastreus, maar nog lang niet iedereen heeft dat in de gaten.
Wat er gebeurt
Wie dagelijks omgaat met een AI die zich altijd aanpast, nooit chagrijnig is en geen eigen behoeften heeft, verliest langzaam de tolerantie voor de wrijving die bij echte menselijke relaties hoort. En bij echte mensen wrijft het nu eenmaal. Ze zijn soms laat. Ze reageren anders dan je verwacht. Ze praten over zichzelf terwijl jij iets anders wilt. Vroeger leerde je daarmee omgaan. Nu vergelijk je het onbewust met de gelikte ervaring van je chatbot. En dan verliest de mens het. Altijd.
Neurobiologie
Dat heeft gevolgen die niet oppervlakkig zijn. Dit is neurobiologie. Je brein leert van herhaling. Wie dag na dag omgaat met een gesprekspartner die nooit weerstand biedt, traint zijn brein om weerstand als probleem te zien. Wat normaal is in menselijk contact: een stilte, een misverstand, een moment van afwijzing, voelt steeds minder normaal. Het ongemak neemt toe. De drempel om echte contacten op te zoeken ook. En dan begint de vermijding. Niet omdat je er bewust voor kiest. Maar omdat je brein je daartoe aanzet.
Spiegeltje, spiegeltje aan de wand…
Er is nog een derde mechanisme, en het is misschien wel het gevaarlijkste. Een LLM houdt je een spiegel voor die altijd flatteert. Het corrigeert je nauwelijks, daagt je zelden uit en bevestigt grotendeels wat je al dacht. Dat voelt goed. Het voelt zelfs als begrip. Maar het is geen begrip. Het is een algoritme dat is ontworpen om je tevreden te houden. Echte relaties doen dat niet. Die confronteren je ook. Met wie je bent als je moe bent, als je ongelijk hebt, als je moeilijk doet. Dat menselijk contact is precies de spiegel die je nodig hebt om te groeien, en om te kunnen verbinden. Wie te lang in de AI-spiegel kijkt, raakt dat vermogen kwijt.
En dan?
Dan is de nabijheid van een echte ander niet meer fijn. Dan is het te veel, te onvoorspelbaar, te oncomfortabel. En dan trek je je terug. Niet in je eentje, dat niet. Want je hebt immers je Chatty. Maar wel in een eenzaamheid die niemand meer herkent als eenzaamheid, omdat hij er van buitenaf niet zo uitziet. Dat is het probleem met AI-vriendschap. Het maskeert eenzaamheid. Het verlicht het gevoel, maar verdiept de oorzaak. De app die eenzaamheid zogenaamd opheft, maakt het enorm veel erger. Maar je voelt het niet. Doet het je denken aan drugs? Nou, dat klopt wel.
Urgent
Nu ik dit schrijf, februari 2026, zijn er in Nederland geen cijfers brekend over de aantallen of percentages mensen die een AI vriend(in) hebben, maar vriendschapsapps zijn momenteel wel de meest gedownloade. In de VS gebruikt ongeveer 70% van de jongeren een vriendschaps-app. Hoewel we voor Nederland dus geen harde gegevens hebben, is duidelijk dat hier vooral Chatgpt wordt gebruikt om persoonlijke gesprekken mee te voeren. De Raad voor het Regeringsbeleid heeft een rapport uitgebracht, maar gezien de enorm snelle introductie van alles wat met AI samenhangt kun je ervan uitgaan dat dit al erg achter loopt. Ik wil hier niet ingaan op de gigantische gevolgen die het delen van privégegevens heeft. Mij gaat het hier om iets anders.
Eenzaamheid doodt
Eenzaamheid en AI vriendschap is geen science fiction. Dit speelt nu, in de broekzak van elke puber, en steeds vaker ook bij volwassenen. En de professionals die mensen begeleiden, coaches, welzijnswerkers, zorgverleners, leerkrachten zijn er nog nauwelijks op voorbereid. Dacht je dat verbieden helpt? Denk dan nog maar eens. Echt niet. Want eenzaamheid maakt dat een mens zich moet verbinden. Als er geen mensen zijn met wie dat lukt, dan maar met iets anders. TV kijken en gamen waren tot nu toe de meest gebruikte opties. Hoewel shoppen ook hoog scoort. Maar nu er chatbots zijn, vaak helemaal gefinetuned op jouw wensen, is dat de eerste keus voor mensen die zich eenzaam voelen. Daarmee wordt eenzaamheid een enorm probleem. En eenzaamheid is dodelijk.
Dat moet anders
Eenzaamheid begrijpen vraagt kennis. Niet van gezond verstand, niet van empathie alleen hoewel die onmisbaar zijn, maar van wat er in het brein gebeurt als iemand langdurig zonder echte verbinding leeft. En nu dus ook: wat er in het brein gebeurt als iemand echte verbinding vervangt door een chatbot. De opleiding tot eenzaamheidsspecialist geeft je die kennis. Je leert hoe eenzaamheid werkt, wat het doet met gedrag en hersenen, en welke aanpak wél helpt. Je leert mensen begeleiden die vastzitten in patronen die ze zelf niet meer zien. Je wordt de professional die begrijpt wat er écht aan de hand is, ook als de cliënt zegt dat het prima gaat, want hij heeft immers zijn app.
De wereld heeft mensen nodig die dit snappen. Want pas als je het snapt kun je er wat aan doen.
