Bij het zoeken naar wat eenzaamheid is, waren Peplau en Perlman bij de eersten die een theorie formuleerden. In hun boek “Loneliness: a sourcebook of current theory and research and therapy” (1982) wordt de cognitieve discrepantietheorie voor het eerst geopperd. Een discrepantie is een uiteenlopen, een afwijking. Hier gaat het over de afwijking tussen het gewenste netwerk en het feitelijk aanwezige netwerk van een individu met betrekking tot gevoelens van eenzaamheid, het zogenaamde ‘afwijkende model van eenzaamheid’.

Het idee hierbij is dat ieder individu een bepaald beeld heeft van een ideaal sociaal netwerk. Wanneer hier niet aan voldaan wordt dan ontstaat er een discrepantie tussen het gewenste en het behaalde netwerk, wat kan leiden tot gevoelens van eenzaamheid.  De term 'cognitief' betekent hier dat het individu een eigen afweging maakt, een vergelijking tussen wens en werkelijkheid. Dat is een cognitief proces. De uitkomst van dat proces is dan een gevoel van eenzaamheid. Schematisch voorgesteld:

J. Rijks: naar Perlman en Peplau, 2019.

Bij deze theorie komt uiteraard ook aan bod hoe mensen bepaalde wensen ontwikkelen ten aanzien van de door hen gewenste vriendenkring.  De vraag of er ook verwachtingen zijn die aangeboren zijn, dringt zich ook op. Een vraag die zich nauwelijks laat beantwoorden. Voor je het weet kom je dan terecht in een wereld van aangeleerde verwachtingen, door ervaringen in de kindertijd.

Het is een theorie die je zou verwachten binnen de psychologie, omdat het gaat over hoe een individu de eigen meest intieme werkelijkheid waardeert. Maar zodra het gaat over verwachtingen ten aanzien van het eigen netwerk sta je wel meteen midden in de sociologie, de wetenschap die zich bezig houdt met  onderlinge relaties van mensen.

Hoewel dus de cognitieve discrepantietheorie een heldere omschrijving lijkt te geven van wat eenzaamheid is, blijkt deze definitie te leiden tot een eindeloze zoektocht. Naar hoe mensen toch komen tot bepaalde wensen, hoe ze hun netwerk waarderen en hoe ze besluiten dat het ‘niet genoeg is’. Vooral wat voor een bepaald individu een realistische verwachting dan wel zou zijn, blijft een volstrekt open vraag.

De cognitieve discrepantietheorie van eenzaamheid leidt ertoe dat eenzaamheid gezien wordt als de resultante van een persoonlijke rationele afweging: het verschil tussen wens en werkelijkheid. Wie dat uitgangspunt hanteert zal het bijstellen van wensen als mogelijke oplossing van eenzaamheid zien. Helaas is inderdaad veel van de aanpak van eenzaamheid gebaseerd op deze theorie. Er is zelf een naam voor het soort interventie dat dan wordt toegepast, namelijk: standaardverlaging. Iemand moet met behulp van een vrijwliiger of een professional maar leren minder veeleisend te zijn.

Of en zo ja hoe je andermans wensen zou kunnen bijstellen is een beetje een mysterie. De bedoeling is dan dat iemand leert te berusten in de situatie.

Je ziet dat de theorie van waaruit je vertrekt, bepalend is voor de soort hulp die je denkt te kunnen inzetten.

 



 

Als het al lastig is om alleen te zijnl, als je je al te vaak eenzaam voelt, waarom denk je dan dat je dat in je eentje zou moeten oplossen?

Of zou kunnen oplossen?

 

 

Omslag Creatief Leven 3D

De afgelopen jaren is een aantal keer door middel van voor- en nametingen nagegaan wat de effecten zijn van de cursus Creatief Leven.

EVALUATIE CURSUS CREATIEF LEVEN

 Analyse van vóór en na metingen van 54 cursisten in 10 cursussen gegeven in de periode 2014 – 2018

Samenvatting

Dit rapport bevat de resultaten van de groepscursus Creatief Leven, gegeven door Jeannette Rijks en een aantal docenten opgeleid door Faktor5 in de periode 2014 - 2018. Aan de cursussen namen in totaal 65 cursisten deel, waarvan 54 de hele cursus hebben afgemaakt en de eindevaluatie ingevuld.

De gegevens laten een consistent beeld zien waarbij, na de cursus van 8 weken, de Eenzaamheidsscore van de deelnemers afneemt en de Vitaliteitscore toeneemt. De Eenzaamheidsscore is een maat voor gevoelens van eenzaamheid bij de cursist. De Vitaliteitscore is een maat voor de subjectieve beleving van de cursist een netwerk te hebben waar hij/zij een beroep op kan doen. Dit is een belangrijke factor bij het verder zelfstandig overwinnen van eenzaamheid.

De groepsgrootte waarin de cursussen gegeven worden (2 tot 11 cursisten) is te klein om statistische analyses op toe te passen. Dankzij het gebruik van een vaste vragenlijst, gebaseerd op de diagnostische vragenlijst van Jeannette Rijks, was het mogelijk een statistische analyse te doen op de totale groep van alle cursisten. Hiermee is aangetoond dat de verbetering van Eenzaamheidsscore en Vitaliteitscore niet berusten op toevallige fluctuaties en meetfouten, maar statistisch significant zijn. Opmerkelijk is dat de analyse aan de hand van de vragenlijst van De Jong Gierveld en Van Tilburg nog sterkere verbetering aantoonde. Aangezien deze vragenlijst niet gemaakt is voor individuele metingen, kan hieraan geen conclusie worden verbonden.

Het rapport is hier te downloaden. 

Zoek je goede hulp bij het aanpakken van eenzaamheid? 

2018 V 01 algemeen rechts

Hier vind je gecertificeerde deskundigen, handig vindbaar op een kaart.
Zij zijn opgeleid om individueel te helpen of om groepen te begeleiden.
Zij verzorgen lezingen en bijscholingsbijeenkomsten op maat.
Ook geven zij beleidsadviezen of helpen bij het opzetten van een werkbaar plan om eenzaamheid aan te pakken.
Neem met een van de deskundigen contact op.
 
 

Als iemand zich eenzaam voelt en daarover bij huisarts of praktijkondersteuner in gesprek gaat, is het vaak lastig te bepalen wat helpend kan zijn. Daarvoor is dit eenvoudige drie-vragenmodel een uitkomst. Het wijst snel aan onder welke omstandigheden welke vorm van hulp of ondersteuning aan te bevelen is. 

Wie meer wil weten over het hoe en waarom, kan zich specialiseren in het onderwerp eenzaamheid. Maar ook zonder die kennis is het nu eenvoudig te verwijzen bij eenzaamheid. 

Start nu met de online cursus Creatief Leven tegen eenzaamheid

 Zoek je een specialist?

beeldmerk veldtocht

 

Faktor5 - opleiding voor professionals rond eenzaamheid