is eenzaamheid genetischEr zijn verschillende manieren om te kijken naar de invloed van genen op eenzaamheidsgevoelens.

Als je denkt dat je genetisch voorgeprogrammeerd kunt zijn voor eenzaamheid, vergeet dat dan meteen. Het kan zijn dat je 'al je hele leven' eenzaamheid kent. Dat heeft minder te maken met genetica, dan met wat je in je leven aan ervaringen opdoet. (Vraag hulp!)

Dit is hoe het zit. Onderzoek dat is uitgevoerd met gebruikmaking van Nederlands studiemateriaal1 (een groot tweelingenregister) toonde aan dat er een stevige genetische component is voor eenzaamheid. Anders gezegd: de mate waarin iemand in het leven eenzaamheid ervaart is voor een groot deel door genen ‘voorbeschikt’. Aan de andere kant: die voorbeschikking bestaat uit een percentage van 48 tot 50… Met andere woorden, er is net zoveel invloed vanuit de genen als vanuit de omgeving. Met omgeving bedoelen we overigens niet alleen de omstandigheden die plaats vinden in iemands leven, maar ook de sturing door de persoon zelf. Dus ook als je genetisch bent voorbeschikt om je sneller eenzaam te voelen dan een ander, dan nog ben je in principe in staat daarmee zo te leren omgaan, dat je geen last hebt van eenzaamheid.

Je zou het ook zo kunnen uitleggen: als eenzaamheid het signaal is dat aangeeft dat we ons niet voldoende verbonden hebben met anderen, betekent het dat eenzaamheid nooit onterecht gevoeld wordt. Het is dus niet een idee, een uiting van een wens, maar het ervaren van een tekort. Dat zou inhouden dat de genetische component van eenzaamheid niets meer of minder is dan een maat voor behoefte aan verbondenheid. Zoals de ene mens meer behoefte heeft aan stilte dan de ander, de een meer behoefte heeft aan het naadje van de kous te weten dan de ander, zo kun je ook meer of minder behoefte hebben aan verbinding met anderen. Het lijkt logisch dat dat genetisch bepaald is.

1Boomsma, D. I., Cacioppo, J. T., Slagboom, P. E., & Posthuma, D. (2006). Genetic linkage and association analysis for loneliness in Dutch twin and sibling pairs points to a region on chromosome 12q23–24. Behavior Genetics, 36(1), 137-146.

eenzaamheid als existentieel gegevenWat we onder existentiële eenzaamheid verstaan hangt een beetje af van degene die de term gebruikt.

Je zou kunnen zeggen dat eenzaamheid als fenomeen (het signaal dat je vertelt dat je te zwak verbonden bent met anderen) een existentieel feit is: ieder mens kent het, het is een onderdeel van het leven, van onze existentie, zoals ook honger en dorst onderdeel zijn van het leven. Zo beschouwd is eenzaamheid, op welke wijze ze zich ook voordoet. een existentieel gegeven. In deze visie is eenzaamheid een signaal van kans op verandering, een uitnodiging tot persoonlijke groei. Deze opvatting is de mijne.

Een andere opvatting gaat uit van een andere visie op het mens-zijn. Dan is eenzaamheid als het ware een staat van zijn, waarbij sommige mensen vinden dat die staat-van-zijn de natuurlijke staat van de mens is. Zo stelt Ben Mijuskovic, de hedendaags Amerikaans filosoof die zich al jaren verdiept in het onderwerp, dat eenzaamheid ons lot is en dat we ons hele leven (wanhopig) zoeken naar verbinding. Deze opvatting hangt nauw samen met de ideeën die door Sartre zijn gepostuleerd, met zijn visie op de mens als ten diepste een eenzaam wezen. De term existentialisme komt uit die stroming voort. Het atheïstisch Humanisme vindt hierin haar oorsprong.

Weer een andere opvatting, die in Nederland momenteel door de Humanistische stroming wordt gekozen is de idee dat het hier gaat om een bepaald ‘soort’ eenzaamheid. Deze hangt samen met de opgaven, vragen en moeilijkheden die het leven ons stelt en die ons (diep) eenzaam kunnen maken. Confrontaties met angst of de dood bijvoorbeeld. Existentiële eenzaamheid heeft in deze visie betrekking op de wijze waarop iemand in het leven staat en zich verhoudt tot zichzelf en anderen. Het hoeft niet uitsluitend negatief te zijn; het kan ook mogelijkheden bieden voor innerlijke groei. In deze visie zijn er meerdere soorten eenzaamheid te onderscheiden. Vaak wordt dan het onderscheid gemaakt tussen emotionele, sociale en existentiële eenzaamheid.

Zo zijn er op de wereld nog veel meer opvattingen van eenzaamheid. Ze zijn belangrijk, omdat de opvatting over wat eenzaamheid is voor een groot deel bepaalt wat je als oplossing voor eenzaamheid aandraagt. Wie vindt dat eenzaamheid 'nu eenmaal ons lot is', zal niet snel geloven in een manier om er aan te ontkomen. Zo iemand zal ook niet snel vinden dat een ander 'geholpen' moet worden. Hulp zal in dat geval eerder bestaan uit troosten en iemand helpen zich bij het lot neer te leggen.

Het zal duidelijk zijn dat mijn opvatting daar haaks op staat. Natuurlijk zijn er situaties waar mensen echt niet zonder meer van de eenzaamheid af kunnen komen. Maar in mijn beleving is eenzaamheid het signaal van gebrek aan verbondenheid. Eenzaamheid wordt opgelost als verbondenheid een feit is.

 

 

Eenzaamheid heeft altijd eenzelfde oorzaak: de verbinding met andere mensen voldoet niet aan de persoonlijke behoefte.

Eenzaamheid is dan ook niets anders dan de fysieke aanwijzing (in de hersenen aanwijsbaar) dat er iets ontbreekt in de verbinding met anderen. Die aanwijzing hoort je aan te zetten tot actie: de juiste verbinding maken. Dat kan betekenen: oude verbanden aanhalen of een andere wending geven, nieuwe mensen ontmoeten of misschien wel sommige verbindingen verbreken om dat ze meer misère opleveren dan plezier. Tot zo ver is er niets aan de hand. Eenzaamheid is dan ook een volstrekt natuurlijk signaal dat ons helpt onze verbindingen met anderen op peil te houden.

Het gaat fout als we er niet in slagen die verbinding voor elkaar te krijgen. Dan blijft dat alarmsignaal maar aan het rinkelen, zonder dat er een oplossing ontstaat. En dat heeft weer verstrekkende gevolgen voor de gezondheid.

Wat is nu de oorzaak van het falen van het verbinden met anderen? Daar komt een hele rij mogelijke oorzaken in beeld. Dat kan een traumatische ervaring zijn geweest bij de geboorte, een jeugdervaring die erin heeft gehakt, een serie teleurstellingen... gewend  raken aan het alleen zijn door jarenlange mantelzorg, gebrek aan zelfvertrouwen... en zo is er nog wel een hele reeks omstandigheden te noemen die een rol kunnen spelen. Ze zijn altijd persoonlijk. Daarom is het oplossen van eenzaamheid ook altijd een persoonlijke kwestie.

De meeste zijn gelukkig te vinden en er is in heel veel gevallen een oplossing voor te geven. Eenzaamheid die niet wordt opgelost heeft ernstige gevolgen. Daarom is het van het grootste belang dat mensen beseffen dat het eenzaamheid is waar ze last van hebben...

En juist dat kan wel eens een van de grootste oorzaken zijn van het feit dat eenzaamheid zo lastig is op te lossen. Wie niet weet dat dat nare gevoel eenzaamheid is, zal misschien naar allerlei oplossingen gaan zoeken voor dat nare, lege gevoel... maar die helpen niet bij het oplossen van het echte probleem. En dat is echt nodig.

Wie zich langer dan een paar maanden eenzaam voelt verandert langzaam maar gestaag. Dit weten we uit onderzoek:

  • Je wordt dommer

  • Je wordt sociaal gemankeerd

  • Je hebt geen lol meer in gezelschap

  • Je gezondheid wordt zwakker

Gelukkig is dat allemaal omkeerbaar, maar dat gaat niet zonder slag of stoot. Juist die gevolgen van eenzaamheid maken dat je er zelf geen zin meer in hebt om iets te ondernemen. Of geen vertrouwen dat het iets gaat opleveren. Zonder hulp van buiten is het heel moeilijk er iets tegen te ondernemen.

Het ergste is wel als je ‘er mee leert leven’. Zelfs als je best weet dat eenzaamheid je probleem is. Na verloop van tijd weet je heus nog wel dat je je eenzaam voelt, maar je doet stoer en de ergste stress voel je niet meer, daar ben je nu aan gewend. Dat is ongeveer het meest erge dat je kan overkomen bij eenzaamheid. Dat je je erbij neerlegt. Dat is het ergste gevolg van eenzaamheid.

Want het betekent dat je waarschijnlijk tien jaar te vroeg sterft.

 

 

 

Is eenzaamheid een taboeIs eenzaamheid een taboe? Anders gezegd, zou jij durven toegeven dat je je eenzaam  voelt?

Ik ben ervan overtuigd dat het taboe enorm afgenomen is, zeker de afgelopen tien jaar. Onder ouderen is het dan misschien nog wel moeilijk erover te praten, of te zeggen dat je ermee worstelt, maar onder jongeren is er zeer zeker een heel andere sfeer aan het ontstaan. Gelukkig. Want je kunt een probleem pas aanpakken als je durft te erkennen dat je er last van hebt.

En bij dat aanpakken heb je iemand nodig die je helpt. Iemand die je op een heldere manier laat zien wat je kunt doen en hoe je het kunt aanpakken. En die je helpt de eerst stappen te zetten. Helaas is de aard van eenzaamheid, dat het je steeds eenzamer maakt. Doe er dus op tijd iets aan, voor je belandt in een depressie of erger.

In de generatie van vlak na de Tweede Wereldoorlog durfde niemand te praten over Kanker. Het was de Grote K of de Gevreesde Ziekte. Mensen schaamden zich als ze het hadden en durfden niet naar de dokter. Gelukkig is dat heel erg veranderd. Het is een van de redenen dat kanker nu, hoewel het een erge ziekte blijft, vaak toch echt bestreden wordt. Doordat het geen taboe meer is en mensen ervoor uit durven komen is er ook meer onderzoek en steun vanuit de samenleving.

Voel je je te vaak eenzaam? Zorg ervoor dat je niet ook nog onder een taboe moet lijden en bespreek het. Met je familie bijvoorbeeld, of je huisarts. Maar vooral: blijf er niet mee zitten. Zoek hulp.

Probleem? Of is eenzaamheid een hype?

Eenzaamheid is geen hype, het is echt een probleem. Van eenzaamheid word je ziek, aan eenzaamheid ga je dood. En het betreft veertig procent van de bevolking, van jong tot oud, van arm tot rijk.

Ja, eenzaamheid is een probleem.

Er zijn mensen die beweren dat als het zo vaak voorkmt en zo wijd verspreid is, het normaal genoemd moet worden. In die visie is eenzaamheid dus geen probleem. Dat argument houdt geen steek. Waar zouden we zijn als we van alle dingen op de wereld maar aannamen dat we tevreden moeten zijn met de status quo? We zouden geen penicilline hebben, geen brandwondencentrum, geen middelen tegen kanker of HIV, om maar iets te noemen. We zouden onze was nog in dezelfde stroom doen als waar we onze po in leegden, en verderop werd nog het bier gebrouwen met hetzelfde water.

Kom op, zeg!

Eenzaamheid ondermijnt je geluk, je gezondheid, je deename aan het leven, je carriere. Het is je plicht er wat aan te doen.

 

Start nu met de online cursus Creatief Leven tegen eenzaamheid

 Zoek je een specialist?

beeldmerk veldtocht

 

Faktor5 - opleiding voor professionals rond eenzaamheid