man 50 eenzaam of nietMaak kennis met meneer Van Gunsteren

Hij woont zoals hij al 30 jaar lang doet, in zijn eentje in het kleine huisje vlak buiten het dorp waar hij zijn hele leven heeft gewoond. Zijn vrouw is al 20 jaar geleden overleden. Hij heeft nog twee zusters en een oudere broer. De broer verblijft in een verpleeghuis. De twee zusters wonen vlak in de buurt. Elke zondag komen ze op bezoek bij meneer Van Gunsteren. Ze komen samen, in het vijfenveertigkilometer wagentje van de jongste. Ze drinken wat, babbelen over vroeger, eten van wat meneer van Gunsteren zelf heeft gekookt en voor donker zijn ze alweer hoog en breed thuis.

Tuin

Meneer van Gunsteren heeft nog een piepklein stukje tuin waar hij boontjes en aardbeien heeft staan. Het grootste deel van de tuin, waar hij vroeger aardappels en prei had staan, is nu grasveld. ‘S Zomers komt om de paar weken een buurjongen het gras maaien. De zusters zorgen ervoor dat er altijd wat maaltijden in de vriezer zitten. Eens in de week gaat meneer van Gunsteren met het busje mee voor een kop koffie en een praatje. Hij vindt het prima zo “ik heb genoeg aanspraak, ik heb altijd gehouden van de rust van dit dorp. Nadat mijn vrouw is overleden heb ik een paar verschillende hobby’s geprobeerd. De laatste jaren willen mijn handen niet meer zo erg. Maar ik zorg dat ik elke dag een wandelingetje maken en ik doe mijn oefeningen. Zo blijf ik fit.”

Eenzaam?

Wie denkt dat meneer van Gunsteren een beklagenswaardig schepsel is die lijdt onder eenzaamheid kan gelijk hebben. Maar je kan er ook volstrekt naast zitten. Misschien loopt deze man al jaren met zijn ziel onder zijn arm. Misschien voelt hij zich al jaren eenzaam. Misschien zou hij verontwaardigd zijn of je uitlachen als je zoiets zou suggereren. Want misschien is meneer Van Gunsteren helemaal gelukkig met het leven. Misschien zijn die paar bezoekjes van zijn zusters en een keer in de week een rondje in het dorp precies waar hij behoefte aan heeft. Misschien ook niet... Dat weet je pas als je het hem vraagt. Maar waarom zou je meneer Van Gunsteren in vredesnaam vragen of hij zich eenzaam voelt? 

Dat doe je aleen als je zo iemand iets te bieden hebt. Anders ben je alleen maar zout in de wond aan het strooien. 

Eenzaamheid herkennen, waarom zou je? 

Als je in de gelukkige omstandigheid bent dat je een werkende interventie achter de hand hebt om te helpen bij eenzaamheid, zou je kunnen overwegen op zoek te gaan naar mensen die jij zou kunnen helpen. Maar een beetje raar is dat wel. Alsof de tandarts langs de deuren gaat met de vraag: 'zijn er hier nog gaatjes te vullen?' 

Eenzaamheid herkennen is vooral van belang voor degene die er last van heeft. Om te zorgen dat die persoon goede, toepasselijke hulp zoekt. Het begint met bewustwording. Vraag je dus af wat je doel is. En verdiep je in wat werkt bij eenzaamheid, voor je in de hulpstand schiet. Zo voorkom je teleurstelling bij jezelf en bij je cliënt. 

 

waarom werken interventies tegen eenzaamheid nietIn één woord: kennis.

Beter gezegd: gebrek aan kennis.

Mevrouw De Bruin klaagt bij haar zorgverlener dat ze zich zo eenzaam voelt. De vrouw, staand naast de stoel van mevrouw De Bruin, kijkt haar vriendelijk aan, met een scheefgehouden hoofd en zegt: ‘maar mevrouw De Bruin, u krijgt toch nog vaak uw kinderen op bezoek?’.

‘Meneer De Wit zit hele dagen alleen op zijn kamer. We hebben al van alles geprobeerd om hem te activeren. Hij wil niets. Hij heeft zijn muziek aan staan, heeft zijn krantje en hij maakt elke dag een wandeling, maar verder zien we hem niet. We maken ons ernstige zorgen en denken dat hij vereenzaamt.’

Zo maar twee uitspraken die beide getuigen van een onbekendheid met eenzaamheid. En wat meer is, deze twee uitspraken komen typisch uit een situatie waar iemand in een verzorgde situatie woont.

En dan nu de realiteit.

Eenzaamheid is een klacht die gedeeld wordt door ca. 40% van de bevolking, van jong tot oud. Door gebrek aan kennis van eenzaamheid is ooit besloten geen metingen te verrichten onder kinderen en jongeren, zodat we niet beschikken over harde cijfers over eenzaamheid bij kinderen, maar er is reden om aan te nemen dat ook bij kinderen eenzaamheid veel voorkomt.

Eenzaamheid komt door de hele bevolking heen voor. Het is geen probleem van ‘kwetsbare groepen’, het is geen ouderenprobleem, het is een individueel probleem van meer dan 6 miljoen mensen in Nederland en het is een maatschappelijk probleem van de eerste orde. Eenzaamheid is een grote bedreiging van de volksgezondheid. Nu al, zonder dat er ook maar enige sprake is van een toename aan eenzaamheidsproblemen.

De aanpak van eenzaamheid is vanuit allerlei (welzijns-)organisaties voortvarend aangepakt, vanuit de idee dat het bij elkaar brengen van mensen de oplossing biedt. Dat doet het helaas niet. De reden is dit:

Als mensen langer dan een periode van ca. een jaar last hebben van eenzaamheid, wil dat zeggen dat zij niet op natuurlijke wijze hun eenzaamheid hebben kunnen oplossen. Op natuurlijke wijze wil zeggen, zonder hulp en met de vaardigheden die van huis en school uit hebben meegekregen. Het ontbreekt ze met andere woorden aan de competenties ertoe. Dat is één.

Het gevolg van die situatie van eenzaamheid is een persoonsverandering, waardoor mensen a) cognitief minder functioneren, b) sociaal zwakker worden en c) een verstoorde hormoonhuishouding hebben waardoor omgaan met mensen geen intrinsieke beloning oplevert. Anders gezegd: ze kunnen niet goed meer met mensen omgaan en vinden er ook niets meer aan. Dat is twee.

Allerlei foute vormen van ‘hulpaanbod’ doen niets of werken zelfs contraproductief, waardoor mensen zich helemaal terugtrekken. Zij denken daardoor dat er ‘bij hen dus helemaal niets aan te doen is’. Ze komen dus ook niet meer als er wel adequate hulp is. Dat is drie.

Er zijn vrijwel geen interventies die op het juiste niveau aangrijpen om mensen te helpen hun leven zo aan te passen dat eenzaamheid verdwijnt. De oorzaak: gebrek aan kennis van zaken. Eenzaamheid is een zeer complex probleem, dat op individueel niveau moet worden aangepakt. Dat kan alleen als het hulpaanbod passend is, als mensen er zelf aan toe zijn en als ze bereid en in staat zijn zelf stappen te zetten in de goede richting.

Dank zij onder meer neuropsychologisch onderzoek van de laatste twintig jaar weten we meer en meer over eenzaamheid. Gelukkig. En het blijkt dat er wel degelijk interventies mogelijk zijn die het beoogde effect hebben. Daarbij moet gebruik gemaakt worden van kennis uit de psychologie, communicatieleer, veranderkunde. Het aanbod moet bovendien specifiek gericht zijn op eenzaamheid.  

Pas als we eenzaamheid uit de taboesfeer krijgen door het woord niet meer te ontwijken, zullen we tot een aanpak komen. Pas wie een probleem erkent, kan er aan werken om het aan te pakken.

Mevrouw De Bruin voelt zich eenzaam. Haar klacht bagatelliseren door te wijzen op het bezoek dat ze krijgt, is een teken van volstrekte onbekendheid met het fenomeen eenzaamheid. Zij heeft hulp nodig. Krijgt ze die niet, dan zal haar gezondheid daar zeer zeker onder lijden.

En meneer De Wit? Geen idee. Misschien heeft meer De Wit wel een grondige hekel aan al dat geduw en getrek. Misschien is hij iemand die minder behoefte heeft aan gezelschap. Misschien is het gezelschap dat ter beschikking staat niet waar hij zich bij thuis voelt. Wie zal het zeggen? Iemand tot ‘eenzaam’ bestempelen is  geen doodzonde, maar waarom zou je  iets tot een probleem maken als het dat voor de ander blijkbaar niet is?

Ik maak mij meer zorgen om die miljoenen anderen die geen hulp krijgen omdat we geen infrastructuur voor dat soort hulp hebben. Voor al die mensen, jong en oud, die zich eenzaam voelen en waar niemand oog of oor voor heeft. Al die mensen die meedraaien in de maatschappij, maar dan op een laag pitje. Met waarschijnlijk grote gezondheidsproblemen in het verschiet, omdat eenzaamheid niet wordt herkend, dus ook niet aangepakt.

En wat dan met al die prachtige programma’s, die overal worden opgezet? Ales wat bijdraagt aan een omgeving waarin mensen met elkaar kunnen omgaan is goed en mooi een aanbevelenswaardig.  Maar met de aanpak van eenzaamheid heeft het niets te maken. Vergelijk het maar met een gevaarlijke omgeving. Je kunt een omgeving nog zo opruimen en alle gevaarlijke objecten eruit halen, als iemand een been breekt telt dat allemaal niet. Dan heb je een dokter nodig.

Je kunt van alles organiseren om te zorgen dat mensen elkaar kunnen ontmoeten. Maar als iemand zich eenzaam voelt maakt dat niet uit. Dan heeft ie hulp nodig.

Het wordt echt tijd voor de eenzaamheidsdeskundige. Dan kunnen we beginnen met ontwerpen van interventies die werken.

Referenties:

RIVM: Cijfers op de website Volksgezondheid en Zorg

Fokkema, T., & van Tilburg, T. (2006). Aanpak van eenzaamheid: helpt het. Een vergelijkend effect-en procesevaluatie onderzoek naar interventies ter voorkoming en vermindering van eenzaamheid onder ouderen. Den Haag: NIDI.

Cacioppo, J. T., & Patrick, W. (2008). Loneliness: Human nature and the need for social connection. WW Norton & Company.

Eisenberger, N. I., Lieberman, M. D., & Williams, K. D. (2003). Does rejection hurt? An fMRI study of social exclusion. Science, 302(5643), 290-292.

Jeannette Rijks, augustus 2016

Er zijn een paar dingen die mensen gelukkiger maken en ze zijn misschien niet de dingen die je verwacht. Als je het mensen vraagt, vinden ze gezondheid op de eerste plaats staan. Maar wat blijkt? Als puntje bij paaltje komt zijn niet-gezonde mensen vaak ook heel gelukkig.

Wat echt het verschil maakt is: vrienden.

Geld, gezondheid, zekerheid, het lijken allemaal voorwaarden voor een gelukkig leven. En als je ze niet hebt, ja, dan kan je er behoorlijk naar verlangen. (Weet ik uit ervaring!)

Maar wat er echt toe doet is vriendschap. Mensen maken ons leven de moeite waard. Wel de goede mensen, dat dan weer wel. Het loont meer de moeite om te investeren in vriendschap, dan in welk ander onderdeel van je leven. Stop er tijd in!

Wie zich al wat langer eenzaam voelt zal er geen zin in hebben, geen energie voor hebben of er tegenop zien. Klopt. Dat komt doordat eenzaamheid je sociale vermogen aantast.

Zorg er dan ook voor dat je wat aan eenzaamheid doet zodra het de kop opsteekt. Verzorg je vrienden als bijzondere plantjes, maak nieuwe vrienden door je aan te sluiten bij een club of door vrijwilligerswerk te gaan doen.

Is eenzaamheid jouw vriend geworden? Verbreek die band dan gauw en vraag deskundige hulp. Stop je eenzaamheid, zorg voor jezelf.

Een recept voor een gelukkig leven? Eet normaal gezond, zorg voor hartcoherentie en vooral: zorg voor vrienden.

Langdurige eenzaamheid aanpakken doe je -gek genoeg- niet met leggen van contact. Of het nu gaat om iemand die er zelf onder lijdt en actie wil ondernemen, of om een overheid die eenzaamheid onder de bevolking wil verminderen, als je eenzaamheid wilt aanpakken moet je weten waar je mee te maken hebt en hoe je het best te werk kunt gaan.

Eenzaamheid. Iedereen kent het en weet wat het is: dat rotgevoel als je je alleen en verlaten voelt. Simpel. Minder simpel is het als je er niet in slaagt dat gevoel kwijt te raken. Als je je dag in, dag uit, week in , week uit, te veel eenzaam voelt.

In Nederland – en in veel andere landen overigens ook – voelt 40% van de bevolking zich te vaak eenzaam. Dat weten we uit onderzoeken die al sinds jaar en dag worden uitgevoerd. En 10%, dus meer dan anderhalf miljoen mensen, voelt zich zo eenzaam dat het een dagelijkse last is. Chronisch eenzaam. Waar je dus ook bent in Nederland, waar je ook om je heen kijkt, vier op de tien mensen voelt zich op dat moment eenzaam. Eenzaam, maar niet alleen, zou je kunnen zeggen...

Hoe het komt dat het om zulke grote aantallen gaat weten we niet. We weten ook niet of het een recent verschijnsel is, of dat de mensheid er al eeuwen onder lijdt. Er is reden om aan te nemen dat het een oeroud euvel is. Kijk maar naar de grote thema’s in de literatuur en zoek maar eens op liedjes met ‘eenzaam’ of ‘lonely’ in de titel. (Google: ‘lonley, lyrics’: ongeveer 19.500.000 resultaten).

Nu we in ons land in materieel opzicht hebben wat ons hartje begeert, beginnen we langzaamaan te begrijpen dat er meer is dat ons hartje begeert. Beter gezegd: ons hartje begeert iets anders, iets wat niet met geld te koop is. Dat we elkaar veel en veel meer nodig hebben om gezond te leven, daar komen we nu achter.

Eenzaamheid is een alarm. Een signaal dat ons erop wijst dat onze verbondenheid met anderen onvoldoende is. We zeggen met gemak dat we sociale wezens zijn, maar eenzaamheid is de graadmeter die pijnlijk duidelijk aangeeft hoe slecht we leven naar onze sociale behoeften. Eenzaamheid is de alarmbel die blijft rinkelen als we eenzaamheid proberen op te lossen door afleiding te zoeken. En die rinkelende bel bezorgt ons veel ellende.

Chronische eenzaamheid maakt ongezond. Zo ongezond, dat het jaren en jaren van je leven kost. Ongezellige, vervelende, lege jaren bovendien. Maar chronische eenzaamheid – en daar spreken we al van als eenzaamheid langer duurt dan een maand of negen – valt niet zo maar op te lossen. Dat komt omdat het je hersenen verziekt.

Chronische eenzaamheid is een hersenprobleem. Het maakt dat je dermate vervelende veranderingen ondergaat, dat je steeds minder geschikt wordt voor de omgang met anderen. Eenzaamheid maakt bang, boos, verongelijkt, cynisch… kortom, het maakt je er niet leuker op. Maar belangrijker nog, eenzaamheid verandert je hersenen zo dat je:

  • minder goed kunt nadenken en beslissingen nemen,

  • minder goed in staat bent in te schatten hoe mensen het met je voor hebben

  • minder plezier ervaart van het omgaan met anderen

Met gevolg dat het je steeds minder goed lukt contacten aan te gaan of ze te onderhouden. Steker nog, je trekt je steeds meer terug. Waarmee je in de spiraal naar beneden terecht bent gekomen. Daar moet je uit.

Dat kan niet door zonder meer ‘leuk onder de mensen te komen’. Je vindt het niet leuk en eerlijk gezegd, je bent op dit moment ook niet zo leuk. Wat er dus moet gebeuren is dat je eerst weer leuk wordt. Beetje vrolijker, open, optimistischer, beetje meer zelfvertrouwen en hoop op de toekomst. Daar gaat dit over. Ik ga hier niet vertellen over de methodiek die ik heb ontwikkeld om eenzaamheid te helpen aanpakken. Wil je daar meer van weten, kijk dan hier.

Wat ik wel wil vertellen is wat de aanpak inhoudt. Als gezegd, als je langer last hebt van eenzaamheid (en sommige mensen hebben het hun hele leven al), dan zijn jouw hersenen ‘eenzame hersenen’ geworden. Die moeten met zachte handschoentjes worden aangepakt. Zodat ze niet schrikken. Want eenzame hersenen schrikken snel. Zijn snel achterdochtig, (herken je iets?) en zijn niet één, twee, drie, overtuigd.

Hoe je het ook bekijkt, als je van eenzaam naar niet-eenzaam wilt, moet er in die hersenen iets gebeuren. Dat strakke patroon van je-eenzaam-voelen, met alle gedrag en denken dat daarmee samengaat, moet veranderen. Dus is het nodig dat je dingen doet waardoor je het je hersenen makkelijk maakt nieuwe informatie op te nemen en nieuwe, andere dingen te gaan doen. Die nieuwe dingen, dat is in eerste instantie helemaal nog niet ‘leuk contact meken met andere mensen’. Daar ben je nog helemaal niet aan toe.

Eerst moeten je hersenen de kans krijgen anders te gaan denken, zonder dat dat met een aardverschuiving gepaard gaat. Veilig, plezierig en in jouw tempo. Dat kun je bijvoorbeeld doen door te bewegen, te zingen, allerlei heel eenvoudige creatieve en inspirerende dingen te doen, door je zintuigen te scherpen en denkspelletjes te doen.

Vervolgens moet je op ontdekkingsreis naar jezelf. Grote kans dat je je niet zo tevreden voelt over wie je bent en wat je doet. Typisch gevolg van eenzaamheid: dat je jezelf niet zo bijzonder vindt. Dus vergroten van je zelfwaardering en opbouwen van je zelfvertrouwen is ook noodzakelijk onderdeel van die reis. Want ga maar na, pas als je jezelf leuk vindt mag je van een ander verwachten dat ie er ook zo over denkt…

Dan is het ook fijn als je leert hoe je in het vervolg goed om kunt gaan met je relaties. Bijvoorbeeld doordat je bepaalde communicatie-manieren kent, maar ook hoe je er achter komt of iemand bij je past of niet. Altijd handig.

Omdat je eenzame brein jou foute signalen geeft over de mensen in je omgeving, moet je leren hoe je daarmee om kunt gaan, zodat je er geen last meer van hebt. Daardoor neemt je angst af, kun je beter met anderen opschieten en groeit je zelfvertrouwen weer.

Als je dat allemaal hebt gedaan, en niet eerder!, is het tijd om je te oriënteren op je toekomst. Hoe wil je leven, waar, met wie? Met behulp van de zelfkennis die je hebt opgedaan, met jouw hersenen-die-het-weer-doen, kun je een plan maken voor jezelf. Een plan waarin je plaats inruimt voor de relaties die jij wenst. Die heb je dan nog niet… Dus eigenlijk begint het aanpakken van eenzaamheid pas dan.

Als het plan eenmaal staat, ga je stappen zetten. Met je nieuwe zelfvertrouwen nog wat aan de prille kant is het fijn als je dan nog wat backup hebt, bijvoorbeeld een goede coach. Je weet wat je wilt, hoe je het voor elkaar krijgt en je gaat ervoor!

Dit is pas het moment dat je ‘onder de mensen’ gaat komen. En dan vraagt het tijd en energie om mensen beter te leren kennen. Pas als je verbondenheid hebt en voelt met belangrijkepersonen in je leven, hoort jouw eenzaamheid tot het verleden. Je zult dus nog wel even aan de bak moeten! Belangrijk, want je ‘eenzame brein’ wil je kwijt.

Je weet nu hoe het moet, dus als je je ooit in je leven weer eens eenzaam voelt, dan is dat voor jou geen ramp meer. Je weet wat je te doen staat.

Dat is pas zelfvertrouwen!

Eenzaamheid aanpakken is lastig. Voor iemand die hulp zoekt en er dus aan toe is serieus stappen te zetten is het al lastig. Maar wil je mensen helpen die zelf niet eens weten dat ze een hersenprobleem hebben, dan sta je eigenlijk voor een onmogelijke opgave. Hen kun je eigenlijk eerst alleen maar informeren.

Maar misschien wil je zelf eerst weten hoe het zit met die hersenen? Lees dan dit artikel.

Wil je meer weten over die methodiek Creatief Leven, waarin al die stappen zitten verwerkt (en meer) die ik hierboven noemde? Lees dan de informatie over de cursus hier. Wil je alles weten over hoe effecitef de cursus is? Lees dan dit rapport. 

Bel of mail!

Groet, Jeannette Rijks

hoe geef je hoop bij eenzaamheidWe kennen het allemaal we: ‘kop op, ook dit gaat over, je moet erdoor heen, dat hebben we allemaal wel eens…’ we noemen ze ook wel dooddoeners, want je schiet er niets mee op. Dit soort opmerkingen is wel goedbedoeld, maar voor iemand die het niet meer ziet zitten, doen ze helemaal niets. Zit je diep in de put, dan haalt een ander je er niet een, twee, drie weer uit. En duwen en trekken helpt echt niet. Maar wat helpt dan wel?

Natuurlijk is het voor een groot deel afhankelijk van de persoon, hoe iemand zich het prettigst aangesproken zal voelen. Maar het eenvoudigst is het wel, om niet te doen alsof jij je kunt voorstellen wat de ander doormaakt. Al is dat wel zo, al heb jij al eerder in eenzelfde situatie gezeten, voor de ander is dat volstrekt niet interessant.

Zoals de uitdrukking gaat: ‘ieder voelt zijn eigen leed het zwaarst’.

Dat is dan ook precies wat je kunt benadrukken. Bijvoorbeeld: ‘ik kan me niet voorstellen wat het moet zijn om in jouw schoenen te staan, maar ik voel me erg bij je betrokken’. Je respecteert daarmee dat het verdriet het verdriet van de ander is. Maar dat is natuurlijk nog maar een begin. Want je wilt zo graag wat hoop geven.

Lastig.

Een therapeut of coach kan in zo’n geval nog wel met allerlei toekomstgerichte vragen aankomen, maar als je te dicht bij de ander staat is dat een beetje raar. Houd het daarom maar bij jezelf. Laat weten dat je er bent voor de ander. Dat alleen al geeft hoop op de toekomst. En houd het niet vaag, in de trant van: ‘ als je me nodig hebt, bel je wel, hè’…

Maak een concrete afspraak om weer contact op te nemen. Zeg dat je morgen, of vanavond nog even zult bellen. Of volgende week weer langskomen.

Een coach of therapeut kan met series vragen, zorgvuldig afgestemd op de ander, een heel eind komen, maar dat is jouw rol niet. Je zou kunnen overwegen de nader voorzichtig te vragen of hulp van buiten een idee zou zijn, maar wees niet verbaasd als dat in het begin zeker nog niet in goede aarde valt.

Wees er eerst maar. Geef niet op. Blijf bij de ander tot die inziet dat er echt serieus hulp moet komen. Of totdat blijkt dat het weer goed gaat op eigen kracht. Met jouw hulp.

Start nu met de online cursus Creatief Leven tegen eenzaamheid

 Zoek je een specialist?

beeldmerk veldtocht

 

Faktor5 - opleiding voor professionals rond eenzaamheid