Knipsel eenzaam omdat ik geen vrienden hebIk voel me heel erg eenzaam omdat ik geen vrienden of kennissen heb

Veel langdurig zieke mensen of mensen met een zieke partner hebben weinig sociaal contact en raken sociaal geïsoleerd. Het ergste voor hen is het voortdurend alleen zijn. Er komt zo goed als niemand langs, behalve de thuishulp en af en toe misschien iemand van de familie. Als je langdurig ziek bent of een drukke mantelzorger bent, val je soms buiten de maatschappij, eenzaamheid zijn wordt dan vaak de realiteit.

Hoe pak ik die eenzaamheid aan?

Allereerst is het belangrijk om voor jezelf te weten wat de belangrijkste waarden in jouw leven zijn en of je deze ook terugvindt in je leven (je werk, je relatie, je hobby's). Je waarden zijn de basis voor de omgang met mensen in je leven.  

Mensen die dezelfde waarden delen en waar je op een ontspannen plezierige manier mee kunt omgaan, kunnen je leven weer leuker maken. Dit is pas de eerste stap van je aanpak, maar wel de belangrijkste. De eerste stap om straks verbinding te kunnen maken met de mensen die bij jou passen.

 Mijn eenzaamheid doet enorm pijn en ik weet niet hoe ik dat kan veranderen

Eenzaamheid is het fysiek ervaren tekort aan patronen van verbinding met andere mensen. Met andere woorden, eenzaamheid doet letterlijk pijn in je lijf. Voordat je de volgende stappen kunt zetten in het veranderproces, is het belangrijk dat je eerst meer te weten komt over eenzaamheid, weer beter in je vel komt te zitten, dat je weet wie je bent en wat je leuk vindt, waar je goed in bent en dat ook jij er toe doet in deze wereld! Dat is lastig maar niet onmogelijk! Met de juiste hulp en jouw inzet kan het je lukken.

Marijke Coert

Individueel coach en Specialist eenzaamheid

 

brain 2750453 640Een eenzaam gevoel na bijvoorbeeld een overlijden, scheiding, verhuizing, huwelijk, geboorte van je eerste kindje is heel normaal

Sommige dagen van je leven gaan voorbij alsnog ze nooit hebben bestaan. Van andere dagen blijven de sporen misschien een korte poos zichtbaar. Als je nieuwe indrukken op doet, verdwijnen ook die sporen weer. Er ontstaan nieuwe herinneringen. 

Ingrijpende gebeurtenissen in je leven

Op een dag gebeurt er iets in je leven dat heel veel impact heeft. Dat kan van alles zijn, groot of klein. Een overlijden, een scheiding, een huwelijk, een geboorte, een verhuizing, een nieuwe baan, etc. We maken allemaal een keer iets dergelijks mee. Soms voel je je na zo’n ingrijpende gebeurtenis een poosje heel eenzaam. Dat is normaal.

Je normale (levens)patroon raakt verstoord

Je leven is opeens compleet anders na zo’n ingrijpende gebeurtenis. Er verandert opeens van alles in je omgeving, gevoelens, contacten, vriendschappen. Een nieuw patroon moet zich vormen. Die transitie heeft tijd nodig. Lukt dat je na 9 à 12 maanden nog niet, schroom dan niet om hulp te vragen.

Marijke Coert

Individueel coach en Specialist eenzaamheid

 

vraagteken in de hersenen bij eenzaamheidMannen en vrouwen zijn geen wezens die elk van een andere planeet komen. Mannen en vrouwen lijken meer op elkaar dan dat ze verschillen. Er zijn wel verschillen in de beleving van eenzaamheid, net zoals er verschillen zijn in de levensomstandigheden van mannen en vrouwen.

Andere aanpak nodig?

Voor het aanpakken van eenzaamheid is het niet nodig onderscheid te maken tusen een aanpak voor mannen en een aanpak voor vrouwen. Wel kan het plezierig zijn voor mensen om in een homogene groep geholpen te worden, maar of dat altijd zo verstandig is, is de vraag. Juist het oefenen in soepel omgaan met anderen, van welk geslacht ook, kan een bijdrage leveren aan het verminderen van eenzaamheid. 

Eenzaamheid oplossen bestaat altijd uit twee fasen: eerst moeten de gevolgen van eenzaamheid enigszins verminderen, zodat het brein weer wat normaler functioneert. (Minder bang, achterdochtig, etc.) en daarna moet de persoon op zoek naar wat er bij deze unieke persoon past als oplossing van eenzaamheid. Wat je kunt doen aan eenzaamheid is volstrekt individueel bepaald.

 

 

 

man 50 eenzaam of nietMaak kennis met meneer Van Gunsteren

Hij woont zoals hij al 30 jaar lang doet, in zijn eentje in het kleine huisje vlak buiten het dorp waar hij zijn hele leven heeft gewoond. Zijn vrouw is al 20 jaar geleden overleden. Hij heeft nog twee zusters en een oudere broer. De broer verblijft in een verpleeghuis. De twee zusters wonen vlak in de buurt. Elke zondag komen ze op bezoek bij meneer Van Gunsteren. Ze komen samen, in het vijfenveertigkilometer wagentje van de jongste. Ze drinken wat, babbelen over vroeger, eten van wat meneer van Gunsteren zelf heeft gekookt en voor donker zijn ze alweer hoog en breed thuis.

Tuin

Meneer van Gunsteren heeft nog een piepklein stukje tuin waar hij boontjes en aardbeien heeft staan. Het grootste deel van de tuin, waar hij vroeger aardappels en prei had staan, is nu grasveld. ‘S Zomers komt om de paar weken een buurjongen het gras maaien. De zusters zorgen ervoor dat er altijd wat maaltijden in de vriezer zitten. Eens in de week gaat meneer van Gunsteren met het busje mee voor een kop koffie en een praatje. Hij vindt het prima zo “ik heb genoeg aanspraak, ik heb altijd gehouden van de rust van dit dorp. Nadat mijn vrouw is overleden heb ik een paar verschillende hobby’s geprobeerd. De laatste jaren willen mijn handen niet meer zo erg. Maar ik zorg dat ik elke dag een wandelingetje maken en ik doe mijn oefeningen. Zo blijf ik fit.”

Eenzaam?

Wie denkt dat meneer van Gunsteren een beklagenswaardig schepsel is die lijdt onder eenzaamheid kan gelijk hebben. Maar je kan er ook volstrekt naast zitten. Misschien loopt deze man al jaren met zijn ziel onder zijn arm. Misschien voelt hij zich al jaren eenzaam. Misschien zou hij verontwaardigd zijn of je uitlachen als je zoiets zou suggereren. Want misschien is meneer Van Gunsteren helemaal gelukkig met het leven. Misschien zijn die paar bezoekjes van zijn zusters en een keer in de week een rondje in het dorp precies waar hij behoefte aan heeft. Misschien ook niet... Dat weet je pas als je het hem vraagt. Maar waarom zou je meneer Van Gunsteren in vredesnaam vragen of hij zich eenzaam voelt? 

Dat doe je aleen als je zo iemand iets te bieden hebt. Anders ben je alleen maar zout in de wond aan het strooien. 

Eenzaamheid herkennen, waarom zou je? 

Als je in de gelukkige omstandigheid bent dat je een werkende interventie achter de hand hebt om te helpen bij eenzaamheid, zou je kunnen overwegen op zoek te gaan naar mensen die jij zou kunnen helpen. Maar een beetje raar is dat wel. Alsof de tandarts langs de deuren gaat met de vraag: 'zijn er hier nog gaatjes te vullen?' 

Eenzaamheid herkennen is vooral van belang voor degene die er last van heeft. Om te zorgen dat die persoon goede, toepasselijke hulp zoekt. Het begint met bewustwording. Vraag je dus af wat je doel is. En verdiep je in wat werkt bij eenzaamheid, voor je in de hulpstand schiet. Zo voorkom je teleurstelling bij jezelf en bij je cliënt. 

 

waarom werken interventies tegen eenzaamheid nietIn één woord: kennis.

Beter gezegd: gebrek aan kennis.

Mevrouw De Bruin klaagt bij haar zorgverlener dat ze zich zo eenzaam voelt. De vrouw, staand naast de stoel van mevrouw De Bruin, kijkt haar vriendelijk aan, met een scheefgehouden hoofd en zegt: ‘maar mevrouw De Bruin, u krijgt toch nog vaak uw kinderen op bezoek?’.

‘Meneer De Wit zit hele dagen alleen op zijn kamer. We hebben al van alles geprobeerd om hem te activeren. Hij wil niets. Hij heeft zijn muziek aan staan, heeft zijn krantje en hij maakt elke dag een wandeling, maar verder zien we hem niet. We maken ons ernstige zorgen en denken dat hij vereenzaamt.’

Zo maar twee uitspraken die beide getuigen van een onbekendheid met eenzaamheid. En wat meer is, deze twee uitspraken komen typisch uit een situatie waar iemand in een verzorgde situatie woont.

En dan nu de realiteit.

Eenzaamheid is een klacht die gedeeld wordt door ca. 40% van de bevolking, van jong tot oud. Door gebrek aan kennis van eenzaamheid is ooit besloten geen metingen te verrichten onder kinderen en jongeren, zodat we niet beschikken over harde cijfers over eenzaamheid bij kinderen, maar er is reden om aan te nemen dat ook bij kinderen eenzaamheid veel voorkomt.

Eenzaamheid komt door de hele bevolking heen voor. Het is geen probleem van ‘kwetsbare groepen’, het is geen ouderenprobleem, het is een individueel probleem van meer dan 6 miljoen mensen in Nederland en het is een maatschappelijk probleem van de eerste orde. Eenzaamheid is een grote bedreiging van de volksgezondheid. Nu al, zonder dat er ook maar enige sprake is van een toename aan eenzaamheidsproblemen.

De aanpak van eenzaamheid is vanuit allerlei (welzijns-)organisaties voortvarend aangepakt, vanuit de idee dat het bij elkaar brengen van mensen de oplossing biedt. Dat doet het helaas niet. De reden is dit:

Als mensen langer dan een periode van ca. een jaar last hebben van eenzaamheid, wil dat zeggen dat zij niet op natuurlijke wijze hun eenzaamheid hebben kunnen oplossen. Op natuurlijke wijze wil zeggen, zonder hulp en met de vaardigheden die van huis en school uit hebben meegekregen. Het ontbreekt ze met andere woorden aan de competenties ertoe. Dat is één.

Het gevolg van die situatie van eenzaamheid is een persoonsverandering, waardoor mensen a) cognitief minder functioneren, b) sociaal zwakker worden en c) een verstoorde hormoonhuishouding hebben waardoor omgaan met mensen geen intrinsieke beloning oplevert. Anders gezegd: ze kunnen niet goed meer met mensen omgaan en vinden er ook niets meer aan. Dat is twee.

Allerlei foute vormen van ‘hulpaanbod’ doen niets of werken zelfs contraproductief, waardoor mensen zich helemaal terugtrekken. Zij denken daardoor dat er ‘bij hen dus helemaal niets aan te doen is’. Ze komen dus ook niet meer als er wel adequate hulp is. Dat is drie.

Er zijn vrijwel geen interventies die op het juiste niveau aangrijpen om mensen te helpen hun leven zo aan te passen dat eenzaamheid verdwijnt. De oorzaak: gebrek aan kennis van zaken. Eenzaamheid is een zeer complex probleem, dat op individueel niveau moet worden aangepakt. Dat kan alleen als het hulpaanbod passend is, als mensen er zelf aan toe zijn en als ze bereid en in staat zijn zelf stappen te zetten in de goede richting.

Dank zij onder meer neuropsychologisch onderzoek van de laatste twintig jaar weten we meer en meer over eenzaamheid. Gelukkig. En het blijkt dat er wel degelijk interventies mogelijk zijn die het beoogde effect hebben. Daarbij moet gebruik gemaakt worden van kennis uit de psychologie, communicatieleer, veranderkunde. Het aanbod moet bovendien specifiek gericht zijn op eenzaamheid.  

Pas als we eenzaamheid uit de taboesfeer krijgen door het woord niet meer te ontwijken, zullen we tot een aanpak komen. Pas wie een probleem erkent, kan er aan werken om het aan te pakken.

Mevrouw De Bruin voelt zich eenzaam. Haar klacht bagatelliseren door te wijzen op het bezoek dat ze krijgt, is een teken van volstrekte onbekendheid met het fenomeen eenzaamheid. Zij heeft hulp nodig. Krijgt ze die niet, dan zal haar gezondheid daar zeer zeker onder lijden.

En meneer De Wit? Geen idee. Misschien heeft meer De Wit wel een grondige hekel aan al dat geduw en getrek. Misschien is hij iemand die minder behoefte heeft aan gezelschap. Misschien is het gezelschap dat ter beschikking staat niet waar hij zich bij thuis voelt. Wie zal het zeggen? Iemand tot ‘eenzaam’ bestempelen is  geen doodzonde, maar waarom zou je  iets tot een probleem maken als het dat voor de ander blijkbaar niet is?

Ik maak mij meer zorgen om die miljoenen anderen die geen hulp krijgen omdat we geen infrastructuur voor dat soort hulp hebben. Voor al die mensen, jong en oud, die zich eenzaam voelen en waar niemand oog of oor voor heeft. Al die mensen die meedraaien in de maatschappij, maar dan op een laag pitje. Met waarschijnlijk grote gezondheidsproblemen in het verschiet, omdat eenzaamheid niet wordt herkend, dus ook niet aangepakt.

En wat dan met al die prachtige programma’s, die overal worden opgezet? Ales wat bijdraagt aan een omgeving waarin mensen met elkaar kunnen omgaan is goed en mooi een aanbevelenswaardig.  Maar met de aanpak van eenzaamheid heeft het niets te maken. Vergelijk het maar met een gevaarlijke omgeving. Je kunt een omgeving nog zo opruimen en alle gevaarlijke objecten eruit halen, als iemand een been breekt telt dat allemaal niet. Dan heb je een dokter nodig.

Je kunt van alles organiseren om te zorgen dat mensen elkaar kunnen ontmoeten. Maar als iemand zich eenzaam voelt maakt dat niet uit. Dan heeft ie hulp nodig.

Het wordt echt tijd voor de eenzaamheidsdeskundige. Dan kunnen we beginnen met ontwerpen van interventies die werken.

Referenties:

RIVM: Cijfers op de website Volksgezondheid en Zorg

Fokkema, T., & van Tilburg, T. (2006). Aanpak van eenzaamheid: helpt het. Een vergelijkend effect-en procesevaluatie onderzoek naar interventies ter voorkoming en vermindering van eenzaamheid onder ouderen. Den Haag: NIDI.

Cacioppo, J. T., & Patrick, W. (2008). Loneliness: Human nature and the need for social connection. WW Norton & Company.

Eisenberger, N. I., Lieberman, M. D., & Williams, K. D. (2003). Does rejection hurt? An fMRI study of social exclusion. Science, 302(5643), 290-292.

Jeannette Rijks, augustus 2016

Start nu met de online cursus Creatief Leven tegen eenzaamheid

 Zoek je een specialist?

beeldmerk veldtocht

 

Faktor5 - opleiding voor professionals rond eenzaamheid