Woordwolk eenzaam alleen tagcloud

Wereldwijd is onderzoek naar eenzaamheid de afgelopen eeuw op gang gekomen. Als we eenzaamheid omschrijven als een verdrietig persoonlijk ervaren, vallen alle opvattingen van eenzaamheid daar wel onder. We weten dat die eenzaamheid leidt tot grote gezondheidsproblemen, uiteenlopend van hartfalen tot vroege dementie.

Bestrijden is goed

Eenzaamheid bestrijden is daarmee zinvol geworden: verminder eenzaamheid, dan verminder je allerlei gezondheidsproblemen en je voegt jaren aan mensenlevens toe. Maar hoe je eenzaamheid bestrijdt hangt af van je visie op eenzaamheid.

Opvattingen

Onder eenzaamheid is wereldwijd heel lang verstaan: het subjectief ervaren verschil tussen (kwaliteit van) aanwezige en gewenste contacten. Deze definitie (Van De Jong-Gierveld en Van Tilburg) is de basis voor het veelgebruikte meetinstrument waarmee in een bevolkingsgroep de mate van eenzaamheid wordt gemeten.

Dit is een cognitieve benadering. Cognitief, omdat je als individu een verstandelijke afweging maakt tussen wat je hebt en wat je zou wensen.

Een andere manier van kijken vormt de existentiële visie. In de existentiële benadering wordt eenzaamheid gezien als een deel van de menselijke natuur: in zijn diepste ‘zijn’ is de mens afgescheiden van anderen. In deze visie is eenzaamheid niet iets wat bestreden moet worden, maar onderdeel van een groeiproces.

De afgelopen jaren is veel neuropsychologisch onderzoek gedaan. Een van de bevindingen was dat het ervaren van eenzaamheid in de zin van je buitengesloten voelen een meetbaar effect vertoont in hetzelfde hersengebied dat actief is bij het ervaren van pijn. Met name Naomi Eisenberger heeft hierover gepubliceerd.

Dit onderzoek laat zien dat je dus helemaal geen afweging hoeft te maken: je lichaam geeft een signaal af, net zoals pijn dat doet. Dat levert de definitie op: eenzaamheid is het fysiek ervaren van een tekort aan (patronen van) verbinding met mensen. (Rijks, 2009). Deze definitie doet recht aan het feit dat je eenzaamheid in je hersenen ervaart. Het is een fysieke benadering.

Bestrijden, onderdrukken, ondergaan?

Net zoals je pijn kunt onderdrukken zonder de onderliggende oorzaak weg te nemen zou je eenzaamheid kunnen onderdrukken. In feite is dat wat mensen vaak spontaan doen, omdat ze niet weten hoe ze echt een eind kunnen maken aan eenzaamheid. Veel gebruikte middelen zijn: drinken, gamen, shoppen, TV kijken, roken.

De existentiële visie ziet niets in bestrijden. Hoe zou je iets wat tot de menselijke natuur hoort kunnen bestrijden? Wel is eenzaamheid een aanleiding tot het ondergaan van persoonlijke groei, of dat nu bewust gebeurt of niet. Eenzaamheid wordt hier als een natuurlijk proces beschouwd.

In de cognitieve benadering gaat het om het verschil tussen wens en werkelijkheid.  Je wensen realiseren is dan een manier om die eenzaamheid op te heffen. ‘Standaardverlaging’, oftewel, je eisenpakket aanpassen, zou ook een manier zijn om je minder eenzaam te voelen. Er zijn inderdaad interventies die daarop gericht zijn.

De fysieke benadering zegt dat eenzaamheid op zich helemaal niet slecht is. Het is niet meer dan een signaal, net zoals honger een signaal is. Wel is het zaak te reageren op dat signaal door dat te doen wat nodig is om de behoefte aan menselijke verbinding te bevredigen. Wat daarvoor nodig is, hangt helemaal af van de persoon en diens omstandigheden. Het begint met de kennis van wat je als mens nodig hebt.